Co uznaje się za działania odwetowe na podstawie dyrektywy

Konkretna lista, nie ogólna zasada

Artykuł 19 dyrektywy (UE) 2019/1937 nie pozostawia "działań odwetowych" jako niejasnej idei do interpretacji przez sąd w każdej sprawie z osobna — wymienia konkretne zakazane formy, w tym groźby i próby, nie tylko faktycznie zrealizowane działania odwetowe:

• Zawieszenie, przymusowy urlop bezpłatny, zwolnienie lub równoważne środki
• Degradacja lub wstrzymanie awansu
• Przekazanie obowiązków, zmiana miejsca pracy, obniżenie wynagrodzenia lub zmiana godzin pracy
• Wstrzymanie szkoleń
• Negatywna ocena wyników lub negatywna opinia o pracy
• Nałożenie lub zastosowanie jakiegokolwiek środka dyscyplinarnego, nagany lub innej kary, w tym finansowej
• Przymus, zastraszanie, mobbing lub wykluczenie
• Dyskryminacja, niekorzystne lub niesprawiedliwe traktowanie
• Nieprzekształcenie umowy o pracę na czas określony w umowę na czas nieokreślony, tam gdzie było to inaczej oczekiwane
• Nieprzedłużenie lub wcześniejsze rozwiązanie umowy o pracę na czas określony
• Szkoda, w tym nadszarpnięcie reputacji, zwłaszcza w mediach społecznościowych, lub straty finansowe
• Umieszczenie na czarnej liście na podstawie nieformalnego lub formalnego porozumienia sektorowego lub branżowego
• Wcześniejsze rozwiązanie lub wypowiedzenie umowy dotyczącej towarów lub umowy o świadczenie usług
• Odebranie licencji lub zezwolenia
• Skierowanie na badania psychiatryczne lub lekarskie

Rozmach tej listy jest celowy — obejmuje zarówno bezpośrednią szkodę (zwolnienie, kary finansowe), jak i cichsze, trudniejsze do udowodnienia formy (wykluczenie, nagle chłodniejsza ocena, umowa, która po prostu nie zostaje przedłużona) w równym stopniu.

Ciężar dowodu przebiega w drugą stronę

To część, która zaskakuje ludzi zakładających, że zgłaszający musi udowodnić, iż stał się celem z powodu swojego zgłoszenia. Artykuł 21 ust. 5 to odwraca: gdy zgłaszający wykaże, że dokonał zgłoszenia (lub ujawnienia publicznego) i następnie doznał szkody, przyjmuje się, że szkoda została wyrządzona w ramach działań odwetowych. Od tego momentu to druga strona — osoba, która podjęła działanie — musi udowodnić, że było ono należycie uzasadnione okolicznościami niezwiązanymi ze zgłoszeniem. Zgłaszający nie musi łączyć faktów; musi to zrobić osoba broniąca swojej decyzji.

To odwrócenie w dużej mierze wyjaśnia, dlaczego powyższa lista ma znaczenie w praktyce. To nie zwykła lista kontrolna zgodności — to zbiór działań, które firma, gdy zgłoszenie już figuruje w aktach, musi umieć aktywnie uzasadnić, jeśli sytuacja zgłaszającego później się pogorszy.

Dlaczego to sprawia, że dokumentacja jest prawdziwą ochroną

Biorąc pod uwagę ten ciężar dowodu, najsilniejsza pozycja to nie tylko unikanie działań odwetowych — to umiejętność konkretnego wykazania, dlaczego dana decyzja dotycząca osoby, która zgłosiła sprawę, nie miała charakteru odwetowego. Firma, która może wskazać udokumentowany, opatrzony datą zapis tego, dlaczego odbyła się ocena wyników lub dlaczego zmieniła się rola, jest w zasadniczo innej pozycji niż firma polegająca miesiące później na czyjejś pamięci. Zobacz dobre prowadzenie sprawy po to, jak śledzenie zgłoszeń działań odwetowych i dziennik audytu Provoxis wspierają to w praktyce.

Podstawa prawna

• Art. 19, dyrektywa (UE) 2019/1937 — zakazane formy działań odwetowych.
• Art. 21 ust. 5 — odwrócenie ciężaru dowodu, gdy zgłaszający wykaże, że po zgłoszeniu doznał szkody.