Co faktycznie można zgłosić na podstawie dyrektywy

Nie "każda skarga w pracy"

Powszechne założenie jest takie, że dyrektywa chroni zgłaszanie niemal wszystkiego, co wydaje się nie w porządku w pracy. Tak nie jest — artykuł 2 definiuje konkretny zakres materialny: naruszenia prawa Unii w wymienionych dziedzinach. Zgłoszenie wykraczające poza te dziedziny nie jest w praktyce automatycznie pozbawione ochrony (więcej o tym niżej), ale warto znać faktyczną granicę, zamiast zakładać, że dyrektywa obejmuje wszystko, co firma mogłaby rozsądnie chcieć, by zgłaszano.

Dziesięć wymienionych dziedzin

Artykuł 2 ust. 1 lit. a wymienia dziesięć konkretnych dziedzin prawa Unii:

• Zamówienia publiczne
• Usługi, produkty i rynki finansowe oraz zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu
• Bezpieczeństwo produktów i zgodność produktów
• Bezpieczeństwo transportu
• Ochrona środowiska
• Ochrona radiologiczna i bezpieczeństwo jądrowe
• Bezpieczeństwo żywności i pasz, zdrowie i dobrostan zwierząt
• Zdrowie publiczne
• Ochrona konsumentów
• Ochrona prywatności i danych osobowych oraz bezpieczeństwo sieci i systemów informatycznych

Jeszcze dwie ścieżki

Artykuł 2 ust. 1 dodaje jeszcze dwie kategorie poza tą listą:

• Naruszenia szkodzące interesom finansowym Unii (art. 2 ust. 1 lit. b) — nadużycia finansowe lub korupcja dotyczące budżetu UE, na podstawie art. 325 TFUE.
• Naruszenia dotyczące rynku wewnętrznego (art. 2 ust. 1 lit. c) — w tym prawo konkurencji, zasady pomocy państwa oraz konstrukcje podatkowe dla osób prawnych mające na celu udaremnienie celu prawa podatkowego.

Co jest celowo wyłączone

Artykuł 3 wyłącza kilka dziedzin, których dyrektywa nie dotyka, niezależnie od listy powyżej: bezpieczeństwo narodowe, ochronę informacji niejawnych, tajemnicę zawodową adwokatów i lekarzy, tajemnicę obrad sądowych oraz przepisy postępowania karnego. Tam, gdzie inne prawo Unii już ustala własny konkretny wymóg zgłaszania dla danego sektora, ta sektorowa zasada ma pierwszeństwo przed dyrektywą w zakresie, który już obejmuje.

Co to oznacza dla zwykłej skargi kadrowej

Zgłoszenie, które nie dotyczy żadnej z powyższych dziedzin — osobista skarga, skarga na styl zarządzania, konflikt interpersonalny — nie jest automatycznie objęte własną minimalną podstawą dyrektywy. Dwie rzeczy łagodzą to jednak w praktyce:

• Większość państw członkowskich rozszerzyła tę podstawę przy transpozycji dyrektywy. Niemiecka HinSchG sięga na przykład do naruszeń ogólnego prawa karnego i przepisów o karach administracyjnych chroniących prawa pracownicze szerzej niż sama ta lista — zobacz niemiecką HinSchG, wyjaśnioną. Sprawdź przewodnik własny danego kraju, zamiast zakładać, że lista samej dyrektywy jest ostatecznym słowem dla danej jurysdykcji.
• Własna polityka kanału firmy może akceptować więcej, niż wymaga prawne minimum. Większość firm tak robi, ponieważ kanał, który odrzuca wszystko poza listą z art. 2, przestaje być prostym kanałem "zgłoś tu swoją obawę", jakim ma być. To, co faktycznie reguluje zakres dyrektywy, to które zgłoszenia niosą ze sobą własne prawne ochrony dyrektywy (terminy potwierdzenia i informacji zwrotnej, ochronę przed działaniami odwetowymi) — nie to, które zgłoszenia firma jest gotowa przyjąć w ogóle.

Podstawa prawna

• Art. 2 ust. 1 lit. a, dyrektywa (UE) 2019/1937 — dziesięć wymienionych dziedzin prawa Unii.
• Art. 2 ust. 1 lit. b — naruszenia szkodzące interesom finansowym Unii.
• Art. 2 ust. 1 lit. c — naruszenia dotyczące rynku wewnętrznego, w tym konkurencji, pomocy państwa i podatku od osób prawnych.
• Art. 2 ust. 2 — swoboda państw członkowskich do rozszerzenia ochrony poza tę podstawę we własnej ustawie transponującej.
• Art. 3 — wyłączenia: bezpieczeństwo narodowe, informacje niejawne, tajemnica zawodowa adwokatów i lekarzy, tajemnica obrad sądowych, postępowanie karne oraz sektorowe akty prawa Unii z własnym reżimem zgłaszania.