Sancties bij niet-naleving

Wat er daadwerkelijk wordt gesanctioneerd, is niet wat mensen aannemen

De gangbare aanname is dat de richtlijn een bedrijf beboet voor het simpelweg niet hebben van een kanaal boven de 50 werknemers. Dat is niet precies wat artikel 23 doet. Het verplicht lidstaten om "doeltreffende, evenredige en afschrikkende" sancties vast te stellen voor specifiek gedrag — niet voor het kale ontbreken van een kanaal, maar voor wat er rond meldingen gebeurt zodra de verplichting bestaat:

• Het belemmeren van een melding — iemand hinderen of proberen te hinderen bij het doen van een melding.
• Represailles — tegen iemand die een melding heeft gedaan of onder de bescherming van de richtlijn valt.
• Onterechte procedures — een te kwader trouw ingestelde juridische procedure tegen een melder.
• Schending van vertrouwelijkheid — de identiteit van een melder blootstellen in strijd met de plicht om deze vertrouwelijk te houden.
• Bewust valse meldingen — sancties gelden ook voor een melder die willens en wetens valse informatie meldt of openbaar maakt.

De handhaving van de onderliggende verplichting om daadwerkelijk een kanaal te hebben (art. 8) wordt niet zelf door artikel 23 geregeld — dat wordt overgelaten aan hoe elke lidstaat ervoor koos dit om te zetten en te handhaven. In de praktijk betekent dit dat het echte risico niet is "we zijn vergeten er een op te zetten en zijn daarvoor beboet" — het is wat er gebeurt de eerste keer dat een melding binnenkomt en slecht wordt afgehandeld, of niet vertrouwelijk, of met represailles tegen degene die de melding deed.

Waarom er geen enkel getal te noemen is

De richtlijn stelt de eis dat sancties afschrikkend moeten zijn; ze stelt de bedragen zelf niet vast. Elke lidstaat legde zijn eigen sanctieregime vast — een eigen bevoegde autoriteit, eigen bedragen, soms eigen aanvullende categorieën van gesanctioneerd gedrag — bij het omzetten van de richtlijn in nationaal recht. Dat betekent dat een echt bedrag alleen per land betekenisvol is, en het noemen van het getal van het ene land alsof het een EU-breed cijfer is, zou actief misleidend zijn. De landspecifieke bedragen staan in de eigen gids van elk land in de EU-klokkenluidersrichtlijn, uitgelegd — raadpleeg de gids voor het land waar het u daadwerkelijk om gaat, in plaats van aan te nemen dat het bedrag van een ander land ook voor u geldt.

De VK-kant: geen equivalent sanctieregime, maar wel reëel risico

Het VK kent geen equivalent van artikel 23 — geen wet stelt sancties gekoppeld aan een klokkenluiderskanaal, omdat (zoals behandeld in VK versus EU: wat is waar daadwerkelijk vereist) er om te beginnen geen kanaalverplichting is om te handhaven. Het risico loopt daar in plaats daarvan via vorderingen bij de arbeidsrechter (employment tribunal): een ontslag gekoppeld aan een protected disclosure kent een onbegrensde compensatoire vergoeding, zonder minimale kwalificatieperiode. Het is geen "sanctie" in de EU-zin — geen autoriteit legt een boete op — maar het financiële risico van het verkeerd aanpakken hiervan is hoe dan ook reëel.

Waarom dit pleit voor een echt controleerbaar dossier, niet alleen een kanaal

Omdat wat daadwerkelijk wordt gesanctioneerd datgene is wat er rond een melding gebeurt — schendingen van vertrouwelijkheid, represailles, verkeerde afhandeling — is de sterkste bescherming niet alleen het hebben van een kanaal, maar het kunnen aantonen wat er precies is gebeurd en wanneer. Provoxis registreert elke bewaarplicht, elke represaillemelding en elke verwijdering in dezelfde databasetransactie als de actie zelf, zodat er altijd een dossier is van wie wat deed en waarom — niet alleen een systeem dat bestaat. Zie de opzetgids voor wat u klaar moet hebben voordat u voor het eerst op dat dossier moet vertrouwen.

Juridische basis

• Art. 23, Richtlijn (EU) 2019/1937 — het sanctieregime: belemmering, represailles, onterechte procedures, schendingen van vertrouwelijkheid en bewust valse meldingen, waarbij lidstaten de daadwerkelijke bedragen vaststellen.
• s.103A, Employment Rights Act 1996 — de Britse onbegrensde compensatoire vergoeding voor een aan klokkenluiden gekoppeld ontslag, in plaats van een sanctieregime zoals art. 23.